‘YAPI DENETİMİNİ’

Mustafa Kemal Huz’a sorduk

Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesindeki 7.7 ve Elbistan ilçesindeki 7.6 büyüklüğündeki depremlerde on binlerce kişinin hayatını kaybetmesine sebep olan depremlerin sonrasında binaların hangi süreçlerden geçerek yapıldığı ve denetleme süreçleri merak konusu oldu.

Alanında uzman isim olan Solmaz Yapı Mühendislik Firması sahibi Mustafa Kemal Huz’a Marmaris’te, yapı denetimin nasıl işlediğini. Oturulan evler ve kullanılan iş yerleri depreme ne kadar dayanıklı olduğu. Testlerin nasıl yapıldığını. İlk nereye ve nasıl başvurulacağını sorduk.

Artık bu gerçeği gözardı edemeyiz; bizler, bir deprem ülkesinde yaşıyoruz.

Bu acıların tekrar etmemesi için yapabileceğimiz ilk şey oturulan evlerin sağlam olduğundan emin olmak. Depreme nerede, ne zaman, ne şekilde yakalanacağımız belli değil elbette ama yaşadığımız yapıların depreme dayanıklı olduğunu bilmek, olası bir deprem riskine karşı güvenlik önlemlerini almak için son derece önemli…

Binaların depreme dayanıklılığı konusunda en güvenilir bilgiyi nasıl ve nereden alabiliriz? Evlerde yaşayanlar neler yapabilir? Evin depreme dayanıklılığını nasıl sorgulayabiliriz? İnşaat firmalarından ya da ev sahiplerinden bu bilgileri kanıtlayan belgelerin hangilerini isteyebiliriz? Bina sağlamlık testi yaptırmak için nereye başvurmalıyız?

Bu konuların detayını alanında uzman isim Mustafa Kemal Huz ile konuştuk.

Binanın sağlamlığını, depreme dayanıklı olup olmadığını anlamak için nerelere bakmalıyız?

‘DEMİRLERDE PASLANMA, KOLON VE KİRİŞLERDE ÇATLAK VARSA DİKKAT!’

M.K.Huz: -Her vatandaşımızın oturduğu konutun ve kullandığı iş yerinin ne durumda olduğu ile ilgili genel bir değerlendirme yapması gerek diye düşünüyorum.

Bakın; öncelikle binanın yaşına bakılmalı. Yani bina 2000’den önce yapıldıysa hem eski deprem yönetmeliğine göre yapılmış hem de hazır beton kullanılmamıştır. Çünkü yapı denetimi, 1999 depreminden sonra yürürlüğe girdi. Bunun dışında binanın bodrum katlarına mutlaka inilmeli, bu çok önemli bir noktadır. Orada rutubet, demirlerde paslanma, kolonlarda ve kirişlerde çatlaklar varsa bilin ki binanızla ilgili bir sorun vardır.

Bodrum katları haricinde binanızın içindeki kolon ve kirişlerde çatlak var mı incelenmeli. Sadece bu bulgular bile binanızın sağlam olmadığının ilk belirtileri olabilir. Buna ek olarak eğer bina sağlam bir zemin üzerinde değilse, yani dere yatağındaysa, denize yakınsa, dolgu alanının üzerindeyse, bunu biliyor ve tespit edebiliyorsanız bu bilgiler de bina ile ilgili soru işaretleri oluşturabilir. Bunu çok dikkate almak gerekir.

Diğer önemli bir gösterge de tapuya bakmak. Belediyeden onaylanmış, projesine göre uygun yapılmış binalar, yapı izin belgesi (iskân belgesi) alır ve bu belge ile kat mülkiyet tapusu çıkar. İskan belgeniz var ise bina yönetmeliğe uygun yapılmış demektir.

Bina sağlamlık testi için nereye başvurulur?

‘VATANDAŞ BU TESTİ YAPTIRMAKTA İKİLEMDE KALIYOR’

M. K. Huz: Binaların dayanıklılığını kontrol etmek için diğer bir seçenek deprem testi yaptırmaktır. Belediye ve diğer kuruluşlara bu konuda başvuru yapılabilir. Başvuru sonrası görevliler gelip binayı kontrol ediyorlar ve binada daha detaylı inceleme yapılması için uzman şirketlere yönlendiriyorlar. Yapılan inceleme sonucunda binada riskli bir durum varsa bu konuda uzman şirketler bir rapor hazırlıyor. Bu rapor sonucuna göre bina riskli ise gerekli işlemler yapılıyor.

Burada vatandaş şöyle bir ikilemde kalıyor. Bizim genelde sahada gördüğümüz şey şu: İnsanlar aslında binaların deprem testini yaptırıp raporunu görmek istiyor. Kentsel dönüşümde de aynı durum geçerli. Ama binalara halk ağzıyla ‘çürük raporu’ resmi ağızla ‘Riskli Yapı Tespit Raporu’ alındığında ve bu rapor olumsuz çıktığında 60 gün içinde binanın elektrik ve suyu kesiliyor, tahliyesi yapılıyor ve bina yıkılıyor. Bunu bildikleri için insanlar bu testleri yapmaktan kaçınıyor.

Vatandaşlar özel kuruluşlardan bilgi amaçlı deprem dayanıklılık raporu talep ederlerse, gidip incelemeler yapılıyor, binalarda herhangi bir hasar var ise o kişilerle konuşularak binanın durumu anlatılıyor. Kentsel dönüşüm mü, binanın güçlendirilmesi mi ne yapılması gerekiyorsa onlara anlatılıyor. Bu şekilde bilgi amaçlı başvurulduğu ve rapor istediği için 60 gün sınırlaması uygulanmıyor, bu insanlar bir araya gelip tartışıp ortak karar alabilecek zamana sahip oluyor.

Depreme dayanıklılık testleri için özel firmalar yeterli yetkinliğe sahip mi? Doğru firmayı bulduğumuza nasıl emin olabiliriz?

‘UZMAN KİŞİLERCE İNCELENMELİ’

M.K.Huz: Bu konuda kamu kurumları, başvuru yapanları özel firmalara yönlendiriyor. Vatandaş bu firmalardan hizmet almadan önce şunlara dikkat etmeli: Bu raporları hazırlayacak kişilerin deprem konusunda uzman inşaat mühendisi olmaları gerekir. Binalar, İnşaat Mühendisleri Odası’na üye, Çevre Şehircilik Bakanlığı Yapı Denetim ve Proje Denetçisi belgesi olan uzman kişilerce incelenmeli.

Bu testlerde neler kontrol ediliyor?

‘BİNALARIN RÖNTGENİ ÇEKİLİYOR’

M.K.Huz: Betonarme bir binada betonlar ana taşıyıcıdır. İnceleme yapan uzmanlar taşıyıcı betonlardan karotlu numune alıyor. Nasıl ki biz hastaneye gidip röntgen çektiriyorsak inşaat mühendisleri de röntgen aleti ile binaların tespitini yapıyor. Bu aletlerle demirlerde paslanma olup olmadığı kontrol ediliyor,

mevcut bir yapıyı oluşturan taşıyıcı ve/veya taşıyıcı olmayan tüm unsurlarının ölçekli ve ölçülü olarak plan, kesit ve detay çizimleri ile gösterildiği çalışma olarak ifade ettiğimiz; binanın taşıyıcı sistem rölevesi çıkartılıyor.

Bütün bilgiler geldikten sonra binanın deprem güvenlik analizi için özel yazılımlar ile bina, dışarıdan nasıl görünüyorsa aynı şekilde modelleniyor. Eldeki tüm bilgiler, veri olarak giriliyor ve üzerine insan yükü, eşya yükü, duvar yükü, fabrikaysa makine yükü gibi bilgilerin hepsi sisteme yükleniyor. Bu verilerle orada bir deprem simülasyonu yapılıyor. O bölgede öngörülen en şiddetli deprem simüle ediliyor ve binada hangi kolonda hangi kirişte hangi taşıyıcı sistemde hasar olacağı, binanın göçüp göçmeyeceği, hatta ağır hasar mı hafif hasar mı alacağı test ediliyor.

Bu testi bir kere yaptırmak yetiyor mu? Tekrarlanması gerekir mi? Deprem bölgesinde yaşıyorsak her depremden sonra yaptırmak gerekir mi?

‘GERİ DÖNÜŞÜNE GÖRE AKLINIZDAKİ SORU İŞARETLERİNİ GİDERMİŞ OLURSUNUZ’

M.K.Huz: Bu testler yönetmelik değiştikçe yapılıyor. Şu anda yürürlükte olan 2018 deprem yönetmeliği. Ondan önce 2007 deprem yönetmeliği vardı, öncesinde 1999, daha öncesinde de 1975 yönetmeliği vardı. Her bir depremde yeni deprem yönetmeliği bir öncekinin eksikliğini gidermek için çıkıyor.

Şu an 2018 deprem yönetmeliği yürürlükte ve binaların bu yönetmeliğe göre yapılması lazım. Eğer binanız için daha önceki depremlerde aldığınız olumlu bir raporunuz varsa yeni bir depremden sonra o raporu aldığınız uzmanla tekrar görüşebilirsiniz. Öncelikle binanızı kontrol edin, en ufak bir çatlak bile görseniz o uzmanın geri dönüşüne göre aklınızdaki soru işaretlerini gidermiş olursunuz.

Bir binada tüm bu detayların yönetmeliğe uygun olması o binanın tamamen güvenli olduğu anlamına gelir mi?

‘HASARLAR GİDERİLDİKTEN SONRA O BİNA TEKRAR KULLANILABİLİR’

M.K.Huz: Kesinlikle. Dünyadaki tüm deprem yönetmeliklerinde şöyle bir durum var. Konut ve ticari amaçlı kullanılan binalar eğer deprem yönetmeliğine göre yapılmışsa en şiddetli depremlerde hasar görebilir ama kesinlikle göçmemesi lazım. Bu şu demek: Depremden sonra o hasarlar giderildikten sonra o bina tekrar kullanılabilir. Yani 2018 deprem yönetmeliğine göre binanızın “Depreme karşı güvenilir” yazan sağlam raporunu aldıysanız, kafanızda bir soru işareti oluşmasına gerek yok. Bilin ki bina yeni bir depremde hasar alabilir ama yıkılma riski yoktur.

Yeni bir ev alırken hangi detaylara dikkat edilmeli? Nereleri ve hangi belgeler kontrol edilmeli?

‘AKLINIZDA SORU İŞARETİ OLMASINA GEREK YOK’

M.K.Huz: Zaten 2000 yılından sonra inşa edilen binaların hepsi genelde hazır beton kullanılmış ve yapı denetimi yapılmış binalar, tabii istisnalar var. Bina 2007 deprem yönetmeliğine göre yapıldıysa, hazır beton kullanıldıysa, kat mülkiyet tapusu alındıysa, onaylanan projeye uygun yapıldıysa, iskan belgesi aldıysa ve bu bahsettiğim genel kontrolleri yapıldıysa, üzerine bilgi amaçlı deprem dayanıklılık raporunuz olumlu çıktıysa aklınızda soru işareti olmasına gerek yok.

Verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederiz.